WAT ZEGT DE WETENSCHAP OVER SPIRITUALITEIT?

Spiritualiteit betekent voor iedereen iets anders. De ene persoon ziet het als een verbinding met iets groter dan zichzelf, zoals de natuur of God. Voor de ander draait het juist om bewustwording of innerlijke rust. Maar wat zegt de wetenschap eigenlijk over spiritualiteit? In dit artikel duiken we hierin!

Wat is spiritualiteit volgens de wetenschap?

Het is lastig om spiritualiteit met één betekenis te definiëren. Veel wetenschappers gebruiken daarom een brede omschrijving. In het woordenboek van de American Psychological Association wordt spiritualiteit omschreven als “Een zorg of gevoeligheid voor zaken van de geest of de ziel, vooral in tegenstelling tot materiële zorgen. Meer specifiek, een zorg voor God en een gevoeligheid voor religieuze ervaringen, die de beoefening van een bepaalde religie kunnen omvatten, maar ook kunnen bestaan zonder die beoefening.”

Spiritualiteit wordt dan ook vaak onderscheiden van religie. Waar religie doorgaans gebonden is aan dogma’s, rituelen en georganiseerde systemen (zoals kerken of moskeeën), is spiritualiteit meer persoonlijk en subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om het gevoel van verbondenheid met de natuur, meditatie, mindfulness of het zoeken naar zingeving in het leven.

Wat zeggen wetenschappelijke onderzoeken over spirituele praktijken?

Spiritualiteit wordt steeds vaker onderzocht door wetenschappers en ze vinden alsmaar meer bewijs dat sommige spirituele praktijken je gezondheid positief kunnen beïnvloeden. Hieronder vind je hier wat voorbeelden van:

1. Betere mentale gezondheid

Volgens de Harvard T.H. Chan School of Public Health is het een goed idee om spiritualiteit meer te gebruiken in het zorgsysteem, onder meer omdat het een positieve invloed kan hebben op de mentale gezondheid van patiënten. Ook uit andere onderzoeken blijkt dat spiritueel ingestelde mensen gemiddeld hogere niveaus van levensvoldoening, hoop en psychologisch welbevinden ervaren. Deze studie van Harold G. Koenig uit 2012 is hier een goed voorbeeld van. Koenig keek naar veel onderzoeken naar dit onderwerp en kwam erachter dat mensen die religieus of spiritueel zijn vaak een betere geestelijke gezondheid hebben dan anderen.

2. Minder stress en meer ontspanning

Inez Tuck, Renee Alleyne en Wantana Thinganjana deden in 2006 onderzoek naar het effect van spiritualiteit op stress. De wetenschappers kwamen erachter dat de niveaus van ervaren stress significant daalden onder de 27 deelnemers. De spirituele praktijken bleken dus effectief in het verminderen van stress in deze steekproef onder volwassenen. Onder meer meditaties kunnen hieraan bijdragen:

3. Kan helpen bij afkicken

Als je verslaafd bent aan bijvoorbeeld alcohol of cocaïne kan spiritualiteit volgens de wetenschap mogelijk helpen bij het afkicken. Dat lees je in dit onderzoek van Beraldo et al. uit 2019. Bij sommige verslaafden hebben spirituele praktijken waarschijnlijk geen invloed, bijvoorbeeld bij gebruikers van cannabis en crack. Ook blijkt uit het wetenschappelijke onderzoek dat spiritualiteit bij verslaafde minderheden meestal beter helpt.

Kritiek van de wetenschap op spiritualiteit

Sommige onderzoeken tonen dus bewijs dat spiritualiteit een positief effect kan hebben op de gebruikers. Toch zijn wetenschappers zelf er niet altijd even positief over. Ze hebben soms onder meer de volgende kritieken:

• Placebo-effect: Sommige wetenschappers vermoeden dat de effecten van spiritualiteit al dan niet gedeeltelijk komen door de verwachtingen van mensen, rituelen en groepssteun. Ze suggereren daarom dat de spirituele praktijken mogelijk werken door het placebo-effect.
• Spirituele worsteling: Niet alle mensen die een spirituele praktijk proberen, reageren hier goed op. Mensen die worstelen met geloofstwijfels, schuldgevoel of spirituele crisis kunnen hierdoor juist meer kans lopen op depressie en angst, zo blijkt uit dit wetenschappelijke onderzoek.
• Methodologische problemen: Spiritualiteit is helaas lastig te definiëren en het is zo mogelijk nog moeilijker om het te meten. Wat voor de één een diepe spirituele ervaring is, is voor de ander een subjectieve beleving zonder transcendente component. Wetenschappers kunnen daardoor lastig vaststellen wat spiritualiteit is en welke voordelen het biedt.

De wetenschap erkent steeds meer de invloed van spiritualiteit op het menselijk functioneren. Het gaat hierbij niet per se om geloof in God of religie, maar om de ervaring van verbinding, zingeving en innerlijke rust. Hoewel er nog veel vragen zijn onder wetenschappers, is duidelijk dat spiritualiteit een legitiem en waardevol onderzoeksgebied is binnen psychologie, neurologie en geneeskunde. Hopelijk wordt dit onderwerp steeds meer onderzocht en kunnen wetenschappers op een gegeven moment een manier creëren om spiritualiteit goed te kunnen meten.

Wetenschap:

The role of religion and spirituality in mental health
Gepubliceerd in Current Opinion in Psychiatry, 2014.

Dit overzichtsartikel bespreekt hoe religie en spiritualiteit zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben op de mentale gezondheid. Het benadrukt het belang van positieve religieuze coping, sociale steun en geloofsovertuigingen, maar waarschuwt ook voor mogelijke nadelige effecten zoals negatieve religieuze coping en miscommunicatie. Het artikel onderstreept de noodzaak voor zorgverleners om aandacht te besteden aan de spirituele behoeften van patiënten in de geestelijke gezondheidszorg.

Je kunt het volledige artikel lezen op PubMed via de volgende link: The role of religion and spirituality in mental health

Disclaimer: Dit artikel is bedoeld ter informatie en inspiratie. Hoewel er wetenschappelijke aanwijzingen zijn voor positieve effecten van spiritualiteit, is spiritualiteit geen vervanging voor medische of psychologische hulp. Raadpleeg altijd een arts, psycholoog of andere professional bij ernstige klachten. Spirituele praktijken kunnen ondersteunend zijn, maar zijn geen wondermiddel. De effecten kunnen sterk verschillen per persoon