KAUWEN VOOR ENERGIE: ALLES OVER DE EFFECTEN EN HET GEBRUIK VAN QAT

Qat, ook wel bekend als khat, kat of miraa, is een plant met stimulerende eigenschappen. In delen van Afrika en het Midden-Oosten kauwen mensen op de bladeren vanwege de opwekkende en euforische effecten. Maar wat doet qat precies met je lichaam, en welke risico’s kleven eraan? In dit artikel bespreken we het gebruik, de effecten en de juridische status van qat, op basis van beschikbare wetenschappelijke informatie.
 

Wat is qat?

Qat (Catha edulis) is een groenblijvende plant waarvan de bladeren cathinon en cathine bevatten, twee stoffen met een stimulerende werking die vergelijkbaar is met amfetaminen. Kauwen op qat geeft een effect dat tussen cafeïne en amfetamine in ligt (bron 1). Kauwen op de bladeren leidt tot verhoogde alertheid, een betere stemming en verminderde vermoeidheid.

De plant wordt al eeuwenlang traditioneel gebruikt in landen zoals Jemen, Ethiopië en Somalië. In sommige culturen is het kauwen van qat een sociaal gebruik, vergelijkbaar met het drinken van koffie of thee in andere delen van de wereld. Khat werkt het fijnste wanneer de bladeren vers zijn. Daarom wordt het voornamelijk gebruik in landen waar de struik groeit (bron 1).

Wat zijn de effecten van qat?

De effecten van qat variëren per persoon en zijn over het algemeen milder dan die van amfetaminen, maar iets sterker dan cafeïne. Het gebruik van qat kan zowel mentale als fysieke veranderingen teweegbrengen. Hoewel de meeste gebruikers een tijdelijke energieboost ervaren, kan langdurig gebruik leiden tot geestelijke gewenning. Sommige mensen merken dat ze steeds grotere hoeveelheden nodig hebben om hetzelfde stimulerende effect te bereiken (bron 2). In Afrikaanse studies komt naar voren dat qat kan leiden tot meer agressie richting partners of verergering van psychotische trekken.

Mentale effecten van qat:

• Verhoogde alertheid en een scherpe, opgewekte gemoedstoestand.
• Snellere en vloeiendere gedachtegang, mogelijk met meer creativiteit.
• Meer zin in sociaal contact en gemakkelijker praten.
• Een licht euforisch gevoel.

Lichamelijke effecten van qat:

• Verhoogde hartslag en bloeddruk.
• Licht verhoogde lichaamstemperatuur en mogelijk transpireren.
• Spierspanning, vooral in de kaken, armen en benen.
• Moeite met slapen of slapeloosheid.
• Verminderde eetlust en onderdrukking van vermoeidheid.
• Droge mond en versnelde ademhaling.

Hoewel sommige gebruikers qat als een milde stimulant beschouwen, kunnen de lichamelijke en mentale effecten bij overmatig of langdurig gebruik ongewenst worden. Dit benadrukt het belang van bewust en matig gebruik (bron 2).

Welke risico’s kleven er aan qat?

De risico’s van enkele keren gebruik van khat zijn redelijk klein. De risico’s nemen toe als er vaak en langdurig wordt gebruikt. In dat geval is er kans op de volgende risico’s (bron 3):

Kortetermijnrisico’s:

• Maag- en darmklachten, zoals oprispingen, maagontsteking en constipatie.
• Onregelmatige hartslag en verhoogde bloeddruk.
• Oververhitting en overmatig transpireren.
• Slapeloosheid en verstoorde slaap.
• Sombere of depressieve gevoelens en prikkelbaarheid na uitwerking.
• Verhoogd risico op hart- en vaatproblemen, zoals een verhoogde bloeddruk en in zeldzame gevallen een verhoogde kans op een hartinfarct direct na gebruik.

Langetermijnrisico’s:

• Ondervoeding: Qat onderdrukt de eetlust, waardoor chronisch gebruik kan leiden tot gewichtsverlies en een verzwakt immuunsysteem.
• Slaapproblemen: Door de stimulerende werking kan qat het natuurlijke slaapritme verstoren, wat op de lange termijn leidt tot oververmoeidheid en slapeloosheid.
• Psychische klachten: Mensen die gevoelig zijn voor psychische stoornissen, zoals angststoornissen of psychoses, lopen een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen door regelmatig qat-gebruik.
  
  

Hoe wordt qat gebruikt?

Een typische "qat-sessie" duurt drie tot vier uur, waarbij men 100 tot 300 gram verse bladeren kauwt. De actieve stof cathinon komt vrij na 15 tot 45 minuten en bereikt zijn piek na 1,5 tot 3,5 uur (bron 1). De effecten kunnen tot 24 uur aanhouden. 

 Omdat qat de eetlust onderdrukt en de nachtrust beïnvloedt, wordt het afgeraden om het laat op de dag te gebruiken.

Juridische status: mag je qat gebruiken of kweken?

De legaliteit van qat verschilt sterk per land. Het is verboden in veel Westerse landen, waaronder Nederland, de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk. In deze landen wordt het als een drug geclassificeerd en is zowel de handel als het bezit strafbaar. Het is toegestaan in sommige Afrikaanse en Arabische landen, waar het traditioneel wordt gebruikt en niet onder de drugswetgeving valt.

 In Nederland staat qat op de lijst van verboden middelen sinds 2012, vanwege de mogelijke gezondheidsrisico’s en het risico op verslaving. Het bezit, de handel en de invoer van qat kunnen juridische gevolgen hebben.

Zijn er alternatieven voor qat?

Zoek je naar een natuurlijke energieboost zonder de risico’s van qat? Dan zijn er veiligere alternatieven, zoals:

• Cafeïne (koffie, thee, energiedrankjes) – Stimulerend, verhoogt alertheid.
• Maca-wortel – Traditioneel gebruikt voor meer energie en uithoudingsvermogen.
• Colanoot – Natuurlijke bron van cafeïne, vaak gebruikt in Afrikaanse culturen.
• Levensstijl veranderingen – Verbeterde slaap, stressvermindering en een gebalanceerd dieet kunnen de energie verhogen zonder stimulerende middelen.
  
  

Disclaimer

Belangrijk: Dit artikel is informatief en bedoeld om een evenwichtig beeld te schetsen van qat. Het is geen medisch of juridisch advies. Raadpleeg een arts of specialist als je vragen hebt over de effecten van stimulerende middelen.

Bronnen

Bron 1: https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/wat-is-qat-of-khat/

Bron 2: https://www.afkickkliniekwijzer.nl/qat/

Bron 3: https://www.drugsinfo.nl/qat/risicos-van-qat/